تبلیغات
₪₪ وَکــــــیــــــل گِـــــــرافـی ₪₪ - جزوه جزا عمومی 2

₪₪ وَکــــــیــــــل گِـــــــرافـی ₪₪

حقوق جزای عمومی 2 جلسه اول 


مداخله کنندگان  در ارتکاب جرم  ،بزهکار و مسولیت جزائی 

( مجرم = مداخله کننده در ارتکاب جرم )

چه اشخاصی در ارتکاب جرم مداخله دارند؟

1 – مباشر     2 – شریک  3 – معاون و مباشر

شخصی مبادرت به سرقت اتوموبیلی می نماید ، اگر شخص به تنهائی جرم را انجام دهد به عنوان مجرم یا مباشر فاعل یا بزهکار نامیده می شود

اگر شخصی به همراه شخص یا اشخاص دیگر این جرم را انجام دهد و فرد دوم در ارتکاب این جرم بعنوان شریک محسوب می شود .

ارکان تشکیل دهنده جرم : مادی      قانونی     معنوی ( روانی)

شخص : ( حقیقی) یا ( حقوقی)

تعریف جرم طبق مواد 11 و 2 قانون مجازات اسلامی عبارت است از :

هر فعل یا ترک فعلی که در قانون برای آن مجازات تعیین شده باشد جرم محسوب می شود . بعبارت دیگر هر گونه رفتار بر خلاف ارزشهای مادی یا معنوی جامعه که در قانون ممنوع و برای مرتکب آن عکس العمل یا واکنش اجتماعی اعم از مجازات یا اقدامات تامینی یا تربیتی تعیین شده باشد .

رفتار : فعل ، ترک فعل ، حالت




در دو صورت حالت بزهکار بررسی می شود :



1- عنصر روانی 2 – عنصر مادی ( فاعل مستقل : به چند نفر بطور جدا در دزدی بودند . )

انسان عاقل ، بالغ ودارای اختیار در جرم دارای مسئولیت است (نه وسیله یا آدم بی اختیار دیوانه که از او استفاده کرده است )

در قانون مدنی سن رشد 18 سال تمام می باشد . ماده 42 قانون مجازات اسلامی در خصوص شرکت در جرم مقرر می دارد .

جرائم از حیث مجازاتها عبارتند از :

1 -  حدود : حد به مجازاتی گفته می شود که نوع و میزان و کیفیت آن در شرع تعیین شده است . ماده 13 قانون مجازات اسلامی

2 - قصاص : کیفری است که جانی به آن محکوم می شود و باید با جنایت او برابر باشد . ماده 14 قانون مجازات اسلامی

3- دیات : دیه مالی است که از طرف شارع برای جنایت تعیین شده است . ماده 15 قانون مجازات اسلامی

4- تعزیرات :تعزیر ، تادیب یا  عقوبتی است که  نوع و مقدار آن در شرع تعیین نشده و به نظر حاکم واگذار شده است از قبیل حبس و جزای کیفری و شلاق که میزان شلاق بایستی از حد کمتر باشد . ماده 16 قانون مجازات اسلامی

5- بازدارنده : مجازات بازدارنده ، تادیب یا عقوبتی است که از طرف حکومت به منظور حفظ نظم و مراعات مصلحت اجتماع در قبال تخلف از مقررات و نظامات حکومتی تعیین می گردد . از قبیل حبس ، جزای نقدی ، تعطیل محل کسب ، لغو پروانه و محرومیت از حقوق اجتماعی و اقامت در نقطه یا نقاط معین و مانند آن ماده 17 قانون مجازات اسلامی


مجازاتهای حد از شرع آمده است کیفیت وکمیت آن تغییر ناپذیر است اما در مجازاتهای باز دارنده میزان  و کیفیت مجازاتها قابل تغییر است .

بطور مثال : زمانی برای حفظ نظم جامعه پیش فروش خانه  و یا خرید وفروش دلار بعنوان جرم محسوب می شود ودر زمان دیگر آن رفتار جرم نیست و رفتاری مجاز می باشد .















جلسه دوم  

مداخله کنندگان در ارتکاب جرم :

1 – مباشر = فاعل ( مادی ) یا ( معنوی)

2 – شریک ( شرکت در جرم ) ماده 42 قانون مجازات اسلامی

3 – معاون ( معاونت در جرم) ماده 43 قانون مجازات اسلامی

وقتی به مرتکب جرم می گویند مجرم که مسئولیت جزائی داشته باشد

بحث مسئولیت جزائی

مسئول در لغت یعنی مورد سوال و باز پرسی قرار گرفته یعنی شخصی که قابلیت و توانائی تشخیص یا مورد بازخواست شدن را داشته باشد .

شرایط تحقق مسئولیت جزائی:

1 – بلوغ 2 – عقل 3 – اختیار اراده ارتکاب 4 – دارای رشد جزائی

مسئولیت کاهش یافته ( مسئولیت نقصان یافته )

شخصی نابالغ یا شخصی مجنون و دیوانه در هنگام جرم ( مجنون ادواری)و نیز کسی که فاقد اختیار است .

در بحث تعزیرات مرتکب جرم باید اختیار کامل داشته باشد تا بطور کامل مسئول شناخته شده و مجازات شود .

برای تحقق مسئولیت در معاملات و قرارادادها شخص باید  دارای رشد مدنی باشد یعنی شرایط معامله را داشته باشد.

ماده42قانون مجازات اسلامی:شرکت در جرم در جرایم تعزیری ئ بازدارنده بیان می شود.بحث شرکت  در جرایم مستوجب حدو قصاص و دیات باید به مباحث مربوطه مراجعه شود.

در حدود به مواد 63تا203 قانون مجازات اسلامی مراجعه شود.

در قصاص ودیات به مواد 204تا497قانون مجازات اسلامی مراجعه شود.

ماده42قانون مجازات اسلامی مقرری دارد:هر شخص در جرایم قابل تعزیر بادیگری همکاری میکند  اعم از اینکه میزان مداخله آنها مساوی یا متفاوت باشد واگر باهم مال ارزشمندی را ربودندو یا اگر تاثیر یک نفراز آنها 1%وتاثیر رفتار شریک 99%بوده ،خواه اثر کار آنها مساوی،خواه متفاوت در هر صورت مجازات فاعل مستقل را دارند.بنابراین در تجزیه و تحلیل ماده42قانو مجازات اسلامی نکات  زیر رابیان میداریم:

1-ماهیت جرم ارتکابی:در ارتباط با جرایم تعزیری یا بازدارنده است یا  به حدود،قصاص،ودیات کاری نداریم.

2-جرایم عمدی و غیر عمدی است که بطور جداگانه بحث میشود.

در درس جزای عمومی2 به مفهوم «بزهکار»توجه داریم که مورد تجزیه وتحلیل قرار می گیرد و اشخاص حقیقی و اشخاص حقوقی مسئولیت جزایی هر یک از این اشخاص به طور جداگانه مورد بحث و یررسی قرار می گیرد.

رابطه بزهکار با عنصرماده جرم(جرم از سه رکن تشکیل میشود،مادی،قانونی،معنوی)مرتکب جرم یعنی شخصی که درمرحله عملیات اجرایی دخالت دارد ممکن است به صورت انفرادی یا استقلالی باشد،که در این صورت فاعل مادی جرم یا مباشر نامیده میشود ، که مباشر می تواند مستقیما مرتکب جرم شود و یا شرایطی را فراهم آورد که بزهدیده یا مجنی علیه که در آن شرایط قرار می گیرد صدماتی به وی وارد شود گر چه مثال در زمینه ی صدمات بدنی است ولیکن می توان  به طور نمونه بیان داشت چنانچه شخصی چاهی رایا حفاری در مسیر شخص ثالثی ایجاد نمایدوبدون آنکه اقدام به پرتاب نمودن یاهول دادن عابر نماید شخص عابر در داخل چاه یا حفاری ایجاد شده سقوط کرده ومصدوم شده یا فوت نماید(بمیرد)،اگر با قصد انجام گیردجرم عمدی واگر بدون قصدباشد جرم غیرعمدی مانند صدمات جسمانی که ناشی از اقدامات و حفاری های شهرداری ها یا موسسات عمومی به وجود میاید.مفهوم شرکت درجرم و شرایط تحقق در آن در این درس مورد تجزیه و تحلیل قرار خواهد گرفت.

شرکت در جرم دارای عناصر سه گانه تشکیل دهنده جرم می باشدکه عبارت اند از:عنصر قانونی،عنصر مادی،عنصر روانی.به عبارت دیگر همانطور که جرم دارای عناصر تشکیل دهنده سه گانه می باشد(قانونی،مادی،روانی)شرکت در جرم نیز دارای عناصر یا ارکان سه گانه می باشد.بنابراین با توجه به عنصر روانی جرم،به تقسیم بندی زیر قابل طرح میباشد که عبارت است از:1)عنصر روانی شرکت در جرم عمدی2)عنصر روانی شرکت در جرائم غیر عمدی قانون گذارمجازات شریک جرم را مجازات فاعل مستقل دانسته است البته به طور استثناء با مقرراتی مواجه می شویم که چنانچه شخصی به تنهایی مرتکب جرم شود مجازات اوخیلی سبکتر از حالت یا شریطی است که به صورت مشارکت مرتکب جرم شود به عبارت دیگر شرکت در جرم از جهات تشدید مجازاتها میباشد.به طور مثال در ماده 661قانون مجازات اسلامی برای سارق(فاعل مستقل)مجازات حبس سه ماه و یک روز تا 2سال پیش بینی شده بعلاوی شلاق،در صورتی که چنانچه 2یا چند نفربا یکدیگر شرکت در سرقت نمایند طبق ماده  651و652 قانون ماده اسلامی مجازات حبس از پنج سال تا بیست سال مقرر شده است بعلاوه شلاق.

سوال:چرا از نظر اجتماعی،مجازات شرکت در جرم بیشتر از حالت مجازات ارتکاب جرم بصورت انفرادی است؟

جواب:چون وقتی افراد باهم تجمع میکنندووقصدبه جرم دارند،جرات ارتکاب در جرم در آنها بیشتر میشود.جرائم شدیدتری انجام میدهد.

از جمله مباحثی دیگری که در درس جزای عمومی 2مورد بحث وبررسی قرار میگیرد عبارتندازمعاونت که به نحوی دخالت در عنصر قانونی و روانی جرم می باشد معاون در عنصر مادی جرم همانند مباشر یا شریک دخالت دارد.در هنگامی عناصر تشکیل دهنده جرم در مشارکت و عناصر تشکیل دهنده جرم در معاونت هر سه عنصر وجود داردو هنگامی دیگرشرکت در جرم و یا معاونت در جر م خواسته می شود که شرکت درجرم در هر سه عنصر جرم دخالت دارد.اما؛



معاونت در جرم عنصر قانونی  و عنصر مادی دارد ولی در عنصر مادی عملیات اجرایی جرم دخالت ندارد،در صورتی که خود دارای عنصر مادی می باشد.همچنین به مواردی در شرکت و یا معاونت برخورد می کنیم که  یک عاقل همراه دیوانه و یا کودک در یک سرقت شرکت می کنند یعنی یکی از مداخله کنندگان از «رشد اجرایی» برخوردار است ولی شخص دیگر فاقد مسئولیت می باشد،اما در ماده 42قانون مجازات اسلامی گفته است که مجازات هر یک به صورت مستقل از دیگری صورت می گیرد در این مثال فقدان  رشد جزایی که باعث فقدان مجازات در او میشود باعث فقدان مجازات دیگری نمیشود .دیوانه مجازات نمیشود ولی مجازات شخص عاقل از5سال تا 20سال میشود.مفهوم معاونت و شروط تحقق آن از موضوعات قابل بحث می باشد.


عناصر تشکیل دهنده معاونت در جرم عبارتند از عنصر مادی،قانونی،روانی(معنوی) بنابراین معاونت در جرائم عمدی جداو مستقل از عنصر روانی در جرائم غیرعمدی مورد بحث و بررسی قرار می گیرد.

ماده 43 قانون مجازات اسلامی: میزان مجازات معاونت  در جرم چقدر است؟ حداقل مجازاتی که برای مباشر در نظر گرفته مثلا گفته3 ماه و یک روز تا 2سال حبس،هان 3ماه و یک روز است.

استثنا: اگر قانون گذار مجازاتی برای معاون تامین کرده  پس ماده 43 حاکم نیست همان مقرراتی که در همان جرم پیش بینی شده حاکم است.

مسئولیت  جزایی ناشی از فعل ثالث(فعل غیر)

گاهی شحص الف مرتکب جرم میشود ولی شخص ب باید مجازات را تحمل کند.

مبانی مسئولیت جزائی ( کیفری ) ناشی از فعل غیر ( ثالث) در نظریه های خطر ( نظریه خطا) بیان شده است همچنین شروط تحقق مسئولیت جزائی ناشی از فعل غیر از جمله شرایطی است  که باید مورد تجزیه وتحلیل قرار گیرد.

مسئولیت  از دیدگاه های مختلف اجتماعی ، روانی ، حقوقی مورد بحث و بررسی قرار گرفته که نهایتا ضابطه قانونی یا ضابطه ای که قانونگذار بیان داشته مورد ملاک یا قابلیت اجرا در جامعه را دارد بطور مثال یکی از شرایط مسئولیت سن است در یک کشور مسئولیت را 18 سال و یک کشور 20 سال و کشور دیگری 21 سال قرار می دهد ( ملاک و ضابطه قانون است )

اسباب رافع مسئولیت جزائی عبارتند از :

جنون و بیماری های روانی نزدیک به جنون شامل بیماریهای اراده ، مستی ، خواب گردی و همچنین اجبار و اکراه اعم از اجبار مادی یا اجبار معنوی همچنین اجبار بیرونی و یا اجبار درونی و اشتباه اعم از اینکه اشتباه در جرایم عمدی یا غیر عمدی صورت گیرد ، همچنین یکی دیگر از عوامل رافع مسئولیت کودکی یا طفولیت می باشد به عبارت دیگر شخصی مسئول است که دارای قدرت تشخیص بوده و فاقد عوامل رافع مسئولیت جزائی باشد .

اگر دو یا چند نفر مرتکب جرمی شوند شخصی که اراده آزاد دارد دارای مسئولیت جزائی است و مجازات می شود ولیکن شخصی مجبور است فاقد مسئولیت جزائی است در حقوق مدنی اظطرار تاثیری در صحت معامله ندارد و معامله صحیح است .












جلسه سوم

تعریف مباشر : در برخی از موارد شخصی به تنهائی مرتکب جرم شود ( با توجه به تعریف جرم وعناصر تشکیل دهنده جرم ) یعنی مرتکب رفتاری بر خلاف ارزشهای مادی یا معنوی که در قانون ممنوع و برای مرتکب آن عکس العمل اجتماعی اعم از مجازات ویا اقدامات تامینی و تربیتی تعیین شده باشد و با توجه به عناصر تشکیل دهنده جرم ( عنصر قانونی ، مادی ، روانی ) به چنین شخصی مباشر یا فاعل و یا مرتکب جرم گفته می شود .

در صورتی که دو یا چند نفر در ارتکاب جرم با یکدیگر مداخله و یا همکاری داشته باشند موضوع مشارکت در جرم و یا معاونت همراه با مباشرت و یا معاونت همراه با شراکت مطرح می شود . هرگاه دو یا چند نفر در عناصر تشکیل دهنده جرم دخالت داشته باشند حالت شرکت در جرم مطرح می شود به عبارت دیگر شریک جرم شخصی است که در هر سه عنصر قانونی ، مادی ، معنوی ( روانی ) دخالت داشته باشد در صورتی که معاونت در جرم حالتی است که مرتکب آن صرفا در عناصر قانونی و روانی یا معنوی دخالت دارند به عبارت دیگر معاون در عنصر مادی جرم یا عملیات اجرائی مستقیم دخالتی ندارند

معاونت در جرم یعنی تحریک یا ترغیب یا تطمیع به ارتکاب جرم و فراهم کردن وسایل و یا ارائه طریق و یا تهسیل وقوع آن به هر نحو خصوصا با دسیسه یا فریب و نیرنگ ، بنابراین معاون جرم شخصی است که بدون آنکه شخصا به اجرای جرم منتسب به مباشر پرداخته باشد با رفتار خود عامدا وقوع جرم را تصریح کرده و یا مباشر را به ارتکاب آن برانگیخته باشد و دارای عناصر سه گانه می باشد . عنصر قانونی معاونت در جرم ماده 43 قانون مجازات اسلامی

نوع جرایم در جرائم تعزیری یا بازدارنده

در عنصر مادی معاونت در جرم مانند فراهم کردن وسایل مانند تحریک ، تشویق ، ترغیب ، نحوه عملیات اجرائی که خود معاون انجام می دهد است .

در عنصر روانی معاونت در جرم :

جرائم از حیث عنصر روانی به جرائم عمدی ( اراده ارتکاب + قصد مجرمانه ) و جرائم غیر عمدی ( اراده ارتکاب + تقصیر جزائی ) تقسیم می شوند .

عنصر روانی معاونت در جرائم عمدی :

با توجه به اینکه جرایم به عمد و غیر عمد بر مبنای عنصر روانی تقسیم می شوند ، لذا عنصر روانی معاونت در جرم در جرائم عمدی عبارت است از اینکه معاون دارای اراده ارتکاب می باشد وبا مرتکب جرم دارای وحدت قصد مجرمانه می باشد و لذا قانونگذار عبارت عامدا و عالما را بکار برده است همچنین معاون جرم می بایست قبل از ارتکاب جرم یا همزمان با وقوع جرم با شریک یا مباشر جرم " وحدت قصد" داشته باشد .بعبارت دیگر وحدت قصد بعد از وقوع جرم دیگر به عنوان معاون جرم محسوب نمی شود بلکه ممکن است جرم مستقل دیگری باشد ( مثل خریداری مال مسروقه )

معاونت در جرم در جرائم غیر عمدی :

عبارت است از اینکه معاون دارای اراده ارتکاب بوده ولیکن وقوع جرم بر اساس تقصیر جزائی انجام می شود بعبارت دیگر در جرائم غیر عمدی معاون با علم به اینکه شخصی در انجام کاری مهارت ندارد یا آن کار بر خلاف نظامات یا بی احتیاطی انجام می دهد ممکن است منجر به حادثه خطر ناک گردد به طور مثال راننده ای فرمان اتومبیل را به شاگرد و یا شخص ثالثی که می داند گواهینامه ندارد قرار می دهد بنابراین تحقق معاونت در جرائم غیر عمدی عبارت است از اینکه معاون یا مباشر یا شرکا در اثر تقصیر جزائی که ناشی از بی احتیاطی یا بی مبادلاتی یا عدم مهارت یا عدم رعایت نظامات دولتی است مرتکب جرم می شود . ماده 726 ق. م. اسلامی ، ماده 43 ق. م .اسلامی

در ماده 43 قانون مجازات اسلامی بحث معاونت در ارتکاب جرم است و مجازات معاون حداقل مجازات مرتکب جرم است مثلا در ماده 661 گفته که مجازات مرتکب 3 ماه و یک روز تا 2 سال حبس است به مباشر ( شریک ) مجازات فرض 2 سال می شود تحمیل کرد ولی برای معاون چون حداقل گفته شده همان 3 ماه و یک روز تعیین شده در عین حال قاضی دادگاه به استناد ماده 22قانون مجازات اسلامی اختیار دارد که حکم مجازات کمتر از حداقل مجازات مربوط نیز صاردر نماید زیرا در ذیل ماده43 قانون مجازات اسلامی این بحث مطرح شده که قاضی میتواند مجازات کمتری بدهد.در ماده 42که بحث مشارکت هست قانون گذاربیان کرده که مجازات شریک مجازات فاعل مستقل است به فرض که قانون گذار مجازات 2 حبس را برای آنها مشخص کرده مجازات 2سال حبس بین شرکاء تقسیم نمیشود.مجازات هریک از شرکاء 2 سال حبس است .

نکته:در برخی جرائم تعدد اشخاص از جهات تشدید مجازات است.

در ماده 661قانون مجازات اسلامی برای سارق که به تنهایی جرم انجام میدهد 3ماه و یک روز تا 2سال وتا74 ضربه شلاق است ولیکن در ماده 651قانون مجازات اسلامی اگر دو یا چند  نفر در ارتکاب جرم باشند یعنی معاونت یا مشارکت که دراین ماده مجازات هر یک از آنها 5 تا20سال حبس و تا74 ضربه شلاق محکوم میشوند.ضمن اینکه در ماده 43گفته میشود مجازات باید حداقل مجازات باشد ولی چون اشخاص متعدد میباشد در هنگام وقوع جرائم،تعداد اشخاص از جهات افزایش مجازات است و هرگاه شخصی وسایل و ابزاری برای ارتکاب جرم در اختیار مجرم قرار دهد بدون آنکه وحدت قصدیامرتکب جرم داشته باشداما چون فاقد سوءنیت است ونمیداند که وسایل برای جرم تهیه میشود پس بحث معاونت درجرم مطرح نیست.

در برخی موارد معاونت در جرم به عنوان یک جرم مستقل می باشد. به عبارت دیگر در برخی از جرائم عنصر مادی جرم به نحوی که شبیه وهمانند یکی از مصادیق رفتارهای مادر معونت در جرم می باشد.

عنصر مادی جرم: تهدید-تطمیع(به طمع انداختن)

«عنصر مادی»برخی از جرائم بصورت تهدید می باشد از جمله جرائم علیه امنیت عمومی .

تعریف تهدید :تهدید در لغت به معنای ترساندن و بیم دادن است و در قوانین جزایی  عبارت است از وادار کردن دیگری به ارتکاب جرم به طوری که ترس از عاقبت فعل یا ترک فعل مذکور،فاعل را مطیع به ارتکاب جرم ساخته است.



در تحقیق تهدید ممکن است فعل تهدیدآمیز به صورت گفتاری یا نوشتاری و... باشد فقط کافی است که شخصی که به زیانهای مالی یا خطرهای جانی یا حقیقی یا ناموسی علیه خود یا خویشاوندانش تهدید شده و برای رهایی از نگرانی اضطراروتشویق به ارتکاب جرم راضی شود:نکته مهم این است که اگر چه فاعل یا معاون برخلاف میل باطنی خود به ارتکاب جرم زده باشد ولیکن قصد واراده هیچگاه از  معاون سلب نشده است.اگر اراده از معاون سلب شود اکراه و اجبار مطرح میشود که از عوامل رافع مسئولیت جزایی است ماده 54قانون مجازات اسلامی مقرر داشته هرگاه شخصی بر اثر تهدید مرتکب جرمی شود مسئولیت جزایی ندارد.


سوال: میزان تاثیر تهدید به چه عواملی بستگی دارد؟

جواب:اوضاع واحوال و خصوصیات روانی،وضعیت جسمانی و موقعیت اجتماعی تهدید کننده2-اوضاع واحوال و خصوصیات روانی و وضعیت جسمانی و موقعیت اجتماعی تهدید شونده

در هر صورت احراز تهدید امری موضوعی و بستگی به تشخیص قاضی دادگاه رسیدگی کننده به جرم را دارد به عبارت دیگر شاید نتوان یک ضابطه دقیق علمی ارائه داد بلکه امری موضوعی است مه در پروندهای متفاوت ممکن است استنباط و نتیجه گیری های مختلفی داشته باشد.  

سوال: عنصر مادی معاونت در جرم را شرح دهید؟

عنصر مادی معاونت در جرم عبارت است از:1-تحریک یا ترغیب یا تهدید یا تطمیع به ارتکاب جرم و یاتهیه وسیله یا دسیسه چینی و تخریب و نیرنگ که موجب وقوع جرم شود.

2-ارائه طریق(نشان دادن راه)ارتکاب  جرم با علم و آگاهی و یا تهیه ی وسایل ارتکاب جرم

3-تحصیل(آسان نمودن)وقوع جرم

در هر صورت عنصر مادی معاونت در جرم به صورت رفتار مثبت مادی یا رفتار مثبت معنوی می باشد.در هر صورت باید بین عنصر مادی معاونت در جرم و رفتار مجرمانه ایی که مباشر یا شریک انجام می دهد رابطه علیت وجود داشته باشد.مثال دیگر:پزشکی که خطا کرده و سقط جنین انجام مر دهد و پرستاری که خبر دارد ولی اطلاع نمیدهد ، ترک فعل کرده و جرم مخصوص و جدا گانه ای است و قانونگذار برای آن جرم تعیین کرده ، ترک فعل در موارد استثناء جرم شناخته و مجازات می شوند

یا در تشکیلات دولتی یا عمومی که احراز همکاران تخلفات و جرائم ارتشاء یا اختلاس را به مقامات مربوط اطلاع نمی دهند در مثال فوق باید بررسی شود که اطلاع ندادن احراز همکاران که نوعی " ترک فعل " محسوب می شود چرا در برخی موارد به عنوان جرم محسوب شده است .














جلسه چهارم

تعریف لغوی و اصطلاحی مسئولیت را بنویسید؟ مسئولیت در لغت یعنی موظف یا مکلف بودن به انجام دادن امری یا تکلیفی ودر واقع مسئولیت صفت شخصی است که در مقابل شخص دیگر تعهدی دارد که اگر از انجام آن امر موظف خودداری نماید از او بازخواست می شود یا مورد سوال قرار می گیرد . مسئولیت همواره با التزام توام می باشد .

تفاوت مسئولیت در حقوق جزا و حقوق خصوصی ؟ التزام و مسئولیت در حوزه حقوق جزا با حقوق خصوصی قلمرو متفاوتی دارد التزام یا مسئولیت در حقوق خصوصی از عقد و قرارداد و یا بصورت قهری و غیر قراردادی می باشد . در قانون مدنی مواد 190 ، 1207 الی 1217 از جمله موادی است که مربوط به این بحث می شود بطور مثال در عقد بیع فروشنده مسئولیت دارد کالائی تحویل دهد ودر اتلاف یا تصویب ( حادثه یا تصادف ) مسئولیت بصورت قهری می باشد در صورتیکه در حقوق جزا شخص زمانی مسئولیت دارد که مرتکب جرم شده باشد واز شرایط مسئولیت برخوردار باشد بعبارت دیگر ارکان مسئولیت وجود داشته باشد بنابراین در حقوق خصوصی چنانچه کودکی به شخص دیگری صدمه ای یا ضرری برساند مقصر و مسئول محسوب می شود در صورتیکه در حقوق جزا چنانچه کودکی مرتکب سرقت شود مسئولیت جزائی ندارد و مجازات نمی شود زیرا سارق محسوب نمی شود در قلمرو حقوق جزا محتوی مسئولیت تقبل آثار و عوامل مجرمانه است یعنی تحمل مجازاتی که سزای افعال سرزنش آمیز بزهکار بشمار می آید بنابراین زمانی مرتکب جرم را مجازات می کنیم که سزاوار تحمل این بار سنگین باشد بعبارت دیگر قدرت تشخیص داشته باشد .

قابلیت انتصاب را شرح دهید ؟ توانائی پذیرفتن بار یا تقصیر را قابلیت انتصاب گویند بعبارت دیگر برخورداری فاعل جرم از قدرت تشخیص خوب و بد و ادراک و اختیار در انجام عمل .

سبب مبرا بودن مجنون یا مجبور یا نابالغ یا شخص اکراه شده از مسئولیت جزائی را بیان کنید؟ سبب مبرا بودن اشخاص مذکور گاهی ناشی از مسئولیت کبفری است یعنی فاقد مسئولیت می باشند ودر برخی موارد سبب مبرا بودن ناشی از فقدان شرایط ثبوت مجازات مواد 64 ، 111 ،130 ،146 ، 166 و 198 ق.م.اسلامی

سبب مبری بودن 1  شرایط فقذان ارکان یا عناصر مسئولیت جزائی

                    2  شرایط فقدان اعمال مجازات بر مرتکب جرم = تصریح قانونگذار به عدم مجازات

مفهوم مسئولیت کیفری از دیدگاه اجتماعی را بیان کنید ؟ از دیدگاه اجتماعی یا در علوم جامعه شناسی مفهوم مسئولیت همان مفهوم سرزنش پذیری است که کجازات کردن یا عکس العمل اجتماعی نشانه سرزنش عمومی است و سرزنش اجتماعی محصول ارزشیابی و داوری عمومی درباره خوبی و زشتی افعال انسانیت ، هرچه سطح فرهنگ صحیح و میزان توقع جامعه از انسانها بیشتر باشد بار تکلیف اشخاص سنگین تر ودر نتیجه سرزنش شدیدتر است .

چرا کودک یا مجنون را نمی توان مسئول رفتارشان شناخت ؟ به عبارت دیگر چرا کودک یا مجنون فاقد مسئولیت جزائی هستند؟ زیرا این قبیل اشخاص قادر به تشخیص خوب یا زشت بودن رفتارشان نیستند و رفتار آنان حاصل تفکر و تعقل صحیح نیست در نتیجه بر شخصی مسئولیت جزائی تحمیل می شود که افعال مجرمانه او قابلیت             حقوقی به آنان را داشته باشد .

اثر فقدان شرایط مسئولیت کیفری یا اثر رفع نداشتن مسئولیت جزائی را بطور مستقل شرح دهید؟ اثر رفع مسئولیت جزائی صرفا معافیت شخص غیر مسئول از مجازات می باشد بعبارت دیگر چنانچه شخص مسئولی با شخص غیر مسئولی در ارتکاب جرم همکاری نماید صرفا شخص غیر مسئول مجازات نمی شود و شخصی که قابلیت تشخیص رفتار آنرا دارد و رفتار مجرمانه از نظر حقوقی قابلیت انتصاب به مرتکب را دارد مجازات می شود .

اصطلاح " مسئولیت جرم شناختی " یا " استعداد بهره مندی از تصمیمات قضائی " را شرح دهید؟ جامعه حق دارد در قبال تهدید هر یک از اشخاص جامعه اعم از اینکه مسئول باشند یا غیر مسئول به یک رشته تدابیر یا اقدامات تامینی و تربیتی دست بزنند این تدابیر یا اقدامات تربیتی ممکن است طرد کننده باشد مانند نگهداری دیوانگان و مجانین در مراکز درمانی و یا ممکن است تربیتی باشد مانند نگهداری بزهکاران نابالغ یا غیر رشید در کانون اصلاح و تربیت . التزام اشخاص فاقد مسئولیت به پذیرفتن اقدامات طرد کننده یا تربیتی از باب تقصیری که مرتکب شده اند نمی باشد بلکه از باب خطرات یا تهدیداتی است که ممکن است مجددا نامبردگان نظم عمومی را و نظام اجتماعی را تهدید و بهم بریزند لذا جامعه به منظور پیشگیری از ارتکاب جرائم بعدی مبادرت به تدابیر پیشگیرنده می نماید که این موضوع را در اصطلاح مسدولیت جرم شناختی یا استعداد بهره مندی از تصمیمات قضائی نامیده اند و آنچه که برای دادگاه در تصمیم گیری اهمیت دارد عبارت است از حالت خطرناک بزهکار یا آمادگی او برای تکرار جرم . بنابراین مجانین و کودکان را صرفا بخاطر کاری که انجام داده اند مورد سرزنش قرار نمی دهیم بلکه بخاطر آنچه که هستند تدابیر اجتماعی قرار می دهیم .

مقایسه عوامل رافع مسئولیت جزائی از اسباب اباحه جرم ( عوامل موجه جرم ) را شرح دهید؟ اسباب اباحه جرم یا جهات مشمولیت عموما کیفیاتی عینی و خارجی هستند به عبارت دیگر علاوه بر مباشر نسبت به کلیه مداخله کنندگان در ارتکاب جرم موثر است ولیکن اسباب رافع مسئولیت جزائی امری شخصی و رونی است بنابراین هر گاه در ارتکاب جرم برخی از مداخله کنندگان ( از قبیل شرکاء و معاونین ) دارای صفاتی مانند جنون و صغر سن باشند صرفا نسبت بهمون شخص تاثیر دارد و از آن شخص رفع مسئولیت می کند ولیکن از سایر اشخاصی که دارای رشد جزائی باشند رفع مسئولیت نمی کند.

جنون را تعریف کرده و ماده 51 ق . م. اسلامی را تجزیه و تحلیل کنید؟ جنون در لغت بمعنای پنهان شدن است ودر اصطلاح شخصی که بر اثر آشفتگی روحی وروانی عقلش پوشیده مانده و قوه درک و شعور را ندارد و یا از دست داده است مجنون نام دارد بنابراین جنون به نافهمی و نابخردی معنا می شود ولیکن در اصطلاح عبارت است از فقدان یا افول تدریجی حیات روانی انسان که توانائی درک و اختیار را فاقد یا از دست می دهد ماده 51 ق. م.اسلامی تعبیر عامی از جنون ارائه داده است و بهر نابسامانی روانی که قدرت تشخیص انسان را زائل کند اطلاق می شود در صورتیکه در علم روانپزشکی " جنون" معنا خاصی دارد که شامل اختلال قدرت تشخیص و اراده می باشد و از نظر طبیعی شخصی که قوای عقلی او ضعف یا فلج شده باشد مجنون نامند تشخیص از طریق نظر به پزشکان متخصص "کمیسیون روانپزشکی پزشکی قانونی" قابل تشخیص می باشد بعبارت دیگر دادگاهها در برخورد با چنین مسئله ای از نظریه کارشناسی پزشکی قانونی برای تشخیص جنون استفاده می کند البته جنون باید در حین ارتکاب جرم باشد ودر وقوع جرم نیز موثر باشد نظریه کارشناسی برای دادگاه جنبه طریقت دارد نه جنبه موضوعیت

شرایط تحقق جنون رافع مسئولیت جزائی را شرح دهید ؟ عبارت است ار الف : تقارن جنون با وقوع جرم بعبارت دیگر جنون در حال ارتکاب جرم شرط است بعبارت دیگر برای تعیین شروط شخصی و درونی همواره باید به  زمان وقوع جرم توجه داشته باشیم . ب: تلازم جنون با جرم یا تقارن : بعبارت دیگر باید جنون با ارتکاب جرم ارتباط داشته باشد و مشخص شود که آیا جرم ارتکابی نتیجه بیماری روانی بوده یا خیر و چنانچه جرم ارتکابی هیچگونه ارتباطی با بیماری روانی نداشته باشد نمی توانیم از مجنون رفع مسئولیت کنیم منظور از جنون به هر درجه شامل همه بیماریهای روانی مانند ضعف اعصاب وسواس ناراحتب عصبی و.....نمی باشد بلکه منظور جنونی است که شخص مجنون قادر به تشخیص رفتار خود نباشد.


جلسه پنجم 

مقایسه عوامل رافع مسئولیت جزائی با عوامل موجهه جرم :

عوامل موجهه جرم عواملی هستند که عنصر قانونی جرم را زائل می کنند مانند امر عامر قانونی یا حکم قانونگذار ، دفاع مشروع و... در صورتی که عوامل رافع مسئولیت جزائی عواملی شخصی می باشند که در صورت تحقق صرفا مسئولیت از شخص یا اشخاصی که آن عوامل وجود داشته باشد رفع مسئولیت می شود و سایر مداخله کنندگان در ارتکاب جرم دارای مسئولیت جزائی بوده و مجازات می شوند ، در صورتی که در عوامل  موجهه جرم کلیه اشخاصی که در ارتکاب جرم دخالت داشته اند از مسئولیت جزائی و مجازات معاف می باشند به طور مثال : اگر شخصی که دارای شرایط تام مسئولیت جزائی می باشد به همراه شخص دیوانه ایی مرتکب جرم شود شخص دیوانه فاقد مسئولیت جزائی بوده و شخص مسئول مجازات خواهد شد در صورتیکه در عوامل موجهه جرم کلیه مداخله کنندگان در ارتکاب جرم از مجازات معاف می باشند

اشتباه را از نظر لغوی و اصطلاحی تعریف کنید ؟

اشتباه در لغت به معنی مانند شدن و عبارت است از تصور خلاف واقع انسان و یا تصور خلاف انسان از امور واقعی به نحوی که امر موهونی را موجود یا موجودی را موهون می پردازد

در مفهوم حقوقی  اشتباه عبارت است از تصور نادرستی که انسان از موضوعی پیدا می کند و بر این تصور افعالی را مرتکب می شود که اورا متعهد و یا ملزم می سازد . در صورتی که اگر به آن موضوع واقف بود هیچ گاه میل و اراده او بر ارتکاب این افعال قرار نمیگرفت . در عقود و قراردادها ، اشتباه یکی از عیوب رضا بوده ودر مواردی که بر اثر اشتباه عقدی میان دو طرف واقع شود آن عقد باطل یا قابل فسخ است . قانون مجازات اسلامی در جرائم موضوع ماده 65، 66 ، 166 بند 6 ماده 198 تاثیر اشتباه را مطرح  و آن را موجب سقوط مجازات دانسته است تاثیر اشتباه در میزان تقصیر همواره یکسان نیست

 

تقسیم بندی اشتباه را نام برده و هریک را تعریف کنید ؟

علمای حقوق جزا اشتباه را به اشتباه حکمی و اشتباه موضوعی تقسیم نموده اند

تعریف اشتباه حکمی : عبارت است از اینکه انسان بر اثر جهل ونادانی از مقررات جزائی و یا     نواحی قانونگذار و یا در نتیجه درک وتفسیر نادرست از مقررات قانونی مرتکب جرمی شود که در صورت علم و آگاهی به حکم واقعی از ارتکاب آن رفتار خودداری می نمود و اینکه آیا اشتباه حکمی رافع مسئولیت جزائی است یا خیر یکی از مباحث حقوق جزا است که قاعده حقوقی بیان می دارد جهل به قانون رافع مسئولیت جزائی نیست مگر اینکه مرتکب جرم اثبات نماید که واقعا و بدون هیچ تقصیر یا کوتاهی از علم به حکم بی خبر بوده است زیرا قوانین 15 روز پس از انتشار در سراسر کشور لازم الجرا می باشند مگر اینگه در خود قانون شرایط دیگری پیش بینی شده باشد و حفظ نظم اجتماعی اقتضا می کند که جهل به قانون بسیار محدود باشد



اشتباه موضوعی : عبارت است از هرگاه شخصی مرتکب رفتاری شود اعم از اینکه رفتار ارادی یا غیر ارادی باشد و همچنین در جرائم عمدی و غیر عمدی مباحث مستقلی را دارد که به شرح ذیل بیان می شود : سوال : اشتباه موضوعی در جرائم عمدی را شرح دهید و فرضهای مختلف آنرا بیان کنید ؟ جرائم عمدی جرائمی هستند که عنصر روانی آنها شامل اراده ارتکاب و قصد مجرمانه می باشد و یا بعبارت دیگر قصد ارتکاب جرم وقصد رسیدن به نتیجه حاصله در صورتی که فاعل در اثر اشتباه مرتکب جرم عمدی شود ممکن است اشتباه یکی از عناصر تشکیل دهنده جرم تعلق گیرد و حسب مورد رفتار مرتکب ممکن است به علت فقدان قصد مجرمانه جرم او را از عمدی بودن خارج نماید و یا اینکه کلا رفتار شخص به لحاظ عدم سوء نیت از جرم بودن خارج و شخص مرتکب فاقد مسئولیت جزائی شناخته شود بطور مثال : اگر شخصی به تصور اینکه تفنگ او خالی از فشنگ است و از روی شوخی به طرف دیگری نشانه گیری کرده و پس از شلیک منجر به سلب حیات طرف مقابل شود در اینصورت مرتکب به عنوان قاتل عندی شناخته نمی شود ولیکن مرتکب جرم قتل غیر عمدی شده است همچنین در مواردی اشتباه کیفیت تشدید مجازات را از بین می برد بطور مثال : مقایسه بین مواد 608 ، 609 قانون مجازات  اسلامی


 

اشتباه ممکن است به یکی از عناصر فرعی جرم تعلق گیرد طبق ماده 79 ق . کار

به کار گماردن اشخاص کمتر از 15 سال دارای جزای نقدی ودر صورت تکرار دارای مجازات حبس می باشد حال اگر کار فرمائی به دلیل قیافه کارگر یا جثه کارگر به اشتباه افتاده و کارگری که کمتر از 15 سال سن دارد را بکار گیرد ودر صورت اثبات ادعا از مسئولیت جزائی معاف خواهد



اشتباه موضوعی را در جرائم غیر عمدی را شرح دهید ؟

شبه ( اشتباه) موضوعی در جرائم غیر عمدی که عنصر روانی آن عبارت است از اراده ارتکاب و تقصیر جزائی شامل بی احتیاطی ، بی مبالاتی ، عدم رعایت نظامات  دولتی ؛ بنابراین چنانچه در اثر اشتباه موضوعی منجر به جرم غیر عمدی شود بی تاثیر است زیرا اشتباه در این قبیل جرائم نشانه بارز تقصیر جزائی است هدف قانونگذار از وضع و پیش بینی جرائم غیر عمدی لزوم رعایت احتیاط و مقررات و نظامات می باشد . بنابراین دلیلی وجود ندارد که اشتباه بتواند در جرایم غیر عمدی عامل رافع مسئولیت جزائی باشد

ماده 49 قانون مجازات اسلامی بیان شده اطفال در صورت ارتکاب جرم مبری از مسئولیت جزائی می باشند این امر بیانگر آن است که اطفال می توانند مرتکب جرم شوند بنابراین چنانچه شخص مسئولی مبادرت به ارتکاب جرم نماید و بمنظور تحقق جرم از کودکی کمک بگیرد که این کودک مراقبت نماید تا در صورت حضور صاحب مال یا نزدیک شدن مامور پلیس اقدام به اطلاع دادن به شخص سارق نماید اولا در اینصورت فقط شخص مسئول دارای مسئولیت جزائی است و سایر همکاران یا مداخله کنندگان (شریک یا معاون ) که فاقد یکی از شرایط جزائی باشند از مجازات معاف می باشند .   


آخرین پست ها


نویسندگان



آمار وبلاگ

  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :

اَبر برچسبها